İşğal etilgen Qırımnı Rusiye toprağı ile bağlağan Qırım köprü üç ukrayin ücüminden soñ rejim obyekti oldı ve telükesizlik tedbirleri quvetleştirildi. Rusiye naqliyatnıñ ayrı kategoriyalarınıñ areketini sıñırladı, teşkerüvlerni quvetleştirdi ve keçiş noqtalarını qorumaq içün çoq qatlamlı sistema işke tüşürildi.
Qırım köprü etrafındaki vaziyetniñ nasıl deñişkeni, onıñ Rusiye logistikası içün emiyeti olğanı ve Rusiyeniñ obyektniñ qoruvını ne içün quvetleştirgeni aqqında Suspilne Qırım arbiy mütehassıs, Ukrayina Arbiy deñiz quvetleriniñ yedeginiñ 1-inci derece kapitanı Andriy Rıjenko ile subetleşti.
2022 senesi orta küz ayınıñ 8-nde birinci ücümden soñ Qırım köpründe quvetleştirilgen teşkerüv tedbirleri başlandı. O vaqıt patlav neticesinde köpürniñ dört avtomobil yoluna ve demiryol qısmına zarar ketirildi.
Daa soñra Ukrayina havfsızlıq hızmetiniñ sabıq yolbaşçısı Vasıl Malük, ameliyat yarım yıldan ziyade azırlanğanını bildirdi. Ücüm etmek içün yük maşnası köpürge patlayıcını ketirildi.
«Öz başına yapılğan patlayıcı aletler ve oña uyğun heksogen qarışıqları qullanıldı. Onıñ miqdarı aman-aman 15 tonna edi — bu trotil ekvivalentinde aman-aman 21 tonna», — dep tarif etti Malük.
Arbiy mütehassıs Andriy Rıjenko qayd ete ki, Qırım köprü Rusiye içün tek strategik degil, timsaliy mana da taşıy.
«Bu köpür Rusiye içün strategik emiyetke saiptir. Bu, Putinniñ şahsiy leyhasıdır. O, Qırım işğal etilmeden evel çoqtan onıñ arzusı edi. Ğaliba, bu ğaye 2003 senesi Tuzla belinden muvafaqiyetsiz olğan bentiniñ qurulması teşebbüsinden soñ peyda oldı», — dedi Rıjenko.
Onıñ aytqanına köre, başta bir tünel qurulması baqıldı.
«Başta bir tünel qurulması planlaştırıla edi, ve bunıñ içün mahsus tehnika bar edi, amma köpür qurmağa qarar alındı. Şu cümleden, Berdânsk ve Mariupol şeerleriniñ ukrayin qısmında gemi keçişini qapatmaq içün. Onıñ içün bu köpürni pek tez qurdılar», — dep añlattı mütehassıs.
Birinci ücümden soñ demiryol qısmınıñ ğayrıdan tiklenüvi bir buçuq yıl devam etti, avtomobil qısmı ise tahminen yarım yıl içinde ğayrıdan tiklendi.
«Bu pek ciddiy bir beton-demir qurulıştır. Patlav neticesinde bir qaç tonna patlayıcı çıqtı. Bilemiz ki, dört maşina yolu yoq etildi ve demiryol hattı zarar kördi. Patlav vaqtında yaqıtnen tren keçe edi. O da patladı, yanğın demiryolnıñ dalına zarar ketirdi», — dep tarif etti Rıjenko.
Yañıdan qurulğan soñ Rusiye köpürde areketni nezaret etmege quvetleştirdi.
«Olar hatalar üzerinde pek ciddiy iş yaptılar — demiryollardaki yük taşımalarını sıñırladılar, yolcularnı taşıdılar, amma demiryolları çalışa. Yañıdan qurulğan yollarda, tahminen yarım yıldan soñ, olar telükesizlik tedbirlerini pek quvetleştirdiler, maşinalarnı teşkereler», — dep qayd etti mütehassıs.
Birinci ücümden soñ Ukrayina mahsus hızmetleri yañı ücüm azırlamağa başladılar. 2023 senesi oraq ayında Sea baby deñiz dronları qullanıldı. Ukrayin mahsus hızmetleri uzaqtan idare etilgen kamikadze yaldayıcı qurulışını azırladılar. Dronlarnı köpürge ücüm etmek içün qullanğanlar, olarnı uzaqtan idare etmek mümkün edi.
Ekinci ücüm neticesinde Rusiye keçiş noqtasınıñ mudafaasını quvetleştirdi. Köpürniñ kirişlerinde qoşma qamaçavlar ve ukrayin uçucısız uçaq aletlerine qarşılıq vastaları peyda oldı.
2025 senesi ilk yaz ayında UHHUkrayina Havfsızlıq hızmeti Qırım köprüne qarşı üçünci mahsus operatsiyanı keçirdi. Bu sefer ücüm qurulışnıñ suvastı qısmına doğru yöneltildi. UHHniñ malümatına köre, ameliyat içün 1100 kilogramm patlayıcı qullanıldı, onı evelden suvğa alıp kettiler ve köpürniñ tayamaları yanında patlattılar.
Patlavlardan soñ Rusiye keçiş noqtalarınıñ mudafaasını quvetleştirmege devam etti. Hususan, suvda suvastı ve suv üstündeki dronlardan qorçalavnıñ çoq qatlamlı tertibatını yerleştirdiler.
Ava ceetinden şeerlerni ava mudafaası ve radioelektronik küreş vastaları qoruy. Aynı zamanda, Rıjenkonıñ aytqanına köre, Rusiye de köpürniñ yük taşıması içün qullanılmasını sıñırlay.
«Şimdilik belli olğanı kibi, olar köpürge kelecek yük maşinalarınıñ miqdarını sıñırladılar. Olar avtomatik olaraq köpürge bir tonna yükniñ ketirilmesini yasaqlaylar, çünki patlav vaqtında bir tonna yük ciddiy zarar ketire bile», — dedi o.
Orta küz ayınıñ 8-nde — Qırım köprüne ücümniñ birinci yıllığı arfesinde — Rusiye, Rıjenkonıñ aytqanına köre, Qara deñizde nezaretni quvetleştire.
«Belli olğanı kibi, Qara deñiz flotunda qaravul ve közetüvni arttırmağa emir berildi. Demek ki, bir şeyge azırlanalar», — dep qayd etti mütehassıs.
Bu yaz Ukrayina Mudafaa quvetleri işğal etilgen Qırımdaki Rusiye obyektlerine, hususan energetik ve arbiy astyapığa ücüm etti.
İnsansız sistemalar quvetleriniñ komandanı Robert «Madâr» Brovdi, «Qırım rubilniki off» ameliyatı çerçivesinde Qırım köprüne ücüm planlaştırılmağanını bildirdi. Aynı vaqıtta ukrayin dronları oña yaqın uçıp keçe edi.
«Siz yuqlağan vaqıt, Qırım köpründe alternativ qızdıruv ve yarıqlav sistemaları teşkerildi. Bu pek tesirli edi. Amma bu bir idman, alışsınlar dep. Biz Qırım köprüne ücüm etmeymiz, onıñ vastasınen ruslar Uralğa yaşamağa keleler», — dep bildirdi Brovdi.
Ukrayinanıñ Qırım köprüne nisbeten nazar noqtası, Rusiyeniñ Kıyivdeki köpürlerge yapqan ücümlerinden soñ, deñişe bile, çünki Rusiye kerginleşmege tırışa, dep bildirdi Prezident.
«Şimdi köpürlerge ücüm eteler. Olar biz cevap bermeycekmiz dep tüşünelermi?», — dep qayd etti Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Rıjenkonıñ aytqanına köre, Qırım köprüniñ zarar körmesi Rusiye içün tek arbiy degil, aynı zamanda itibar içün de müim olacaq. Onıñ yoq etilmesi ya da uzun müddetli bozulması Rusiye içün yalıñız logistika qıyınlıqlarından daa büyük aqibetler ketire bile.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız