2026 senesi çiçek ayında Rusiye işğalcileri siyasiy mabüslerge tibbiy yardım bermemege vaqtınca işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa, qanunsız qazma işlerini keçirmege ve ukrayin boğdayını işğal etilgen topraqlardan çıqarmağa devam eteler.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
Prezident Meclisni qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olaraq tanımağa emir etti
Çiçek ayınıñ 3-nde Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqınıñ aqlarını temin etüv meseleleri boyunca ferman imzaladı. O, ükümetke qırımtatar halqınıñ temsiliy organınıñ uquqiy statusınıñ Mecliske pekitilmesini acele sürette temin etmege avale etti.
Qırım tamır halqlarınıñ temsilcilerini devlet mukâfatları ve fahriy unvanlarnen taqdirlegende prezident Zelenskıy, eñ yaqın vaqıtta Meclisniñ uquqiy statusınıñ pekitilmesini qayd etti.
"Meclis daima qırımtatar halqınıñ temsiliy organı edi ve ola. Bu kerçekten de öyle edi ve öyle de ola. Ve biz bunı uquqiy ve siyasiy ceetten pekitecekmiz, böylece sizniñ imkânlarıñız küçlü olur, bizim umumiy ukrain imkânlarımız küçlü olur. Ukrayina havfsızlığınıñ bütün qısımlarını temin etmek kerek. Bunı tek beraberlikte yapa bilemiz, Ukrayinanıñ, Avropanıñ ve dünyanıñ er birinde. Ve bundan soñra da eñ semereli, faal ve keçmişten derslerni unutmağan olıp qalsaq", — dep Zelenskıy ayttı.
Bu, halqara seviyede Qırımnen bağlı "qattı zıddiyet" vaqtında "quvetli bir delil" olacaq, dep Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
Suspilne Qırımğa bergen izaatında o, Ukrayina tamır halqları aqqında qanun tarafından belgilengen işbirlik mehanizmleri, yañı uquqiy aletler, yañı imkânlar, halqara kontekst, bu fermannıñ sebepleri ve Meclisniñ terkibi aqqında tafsilâtlıca tarif etti.
İrına Danılovıçnıñ vaziyeti
Çiçek ayınıñ 1-nde qanunsız şekilde apiske alınğan Qırım vatandaş jurnalisti ve uquq qorçalayıcısı İrına Danılovıç RF toprağındaki tüzetüv müstemlekesinde ceza çekkende sert yanaşuvlarğa oğray.
Prezidentniñ Qırımdaki temsilciligi, onıñ qardaşı Olğa Novitskağa atıf etip, bu aqqında haber berdi.
"Novitskanıñ aytqanına köre, müstemlekeniñ idaresi qardaşınıñ sağlığına ait tibbiy tevsiyelerni közge almay ve onıñ fizikiy azaplarına sebep olğan şarait yarata. Hususan, bu Danılovıçnıñ eşitüv meseleleri sebebinden yazılğan sıñırlavlarğa baqmadan, uzun vaqıt devamında qasevetli sesni qullanuvğa aittir", — dep haberde qayd etildi.
Çiçek ayınıñ 3-nde Ukrayina ombudsmanı Dmıtro Lubinets, Rusiyede qanunsız sürgün etilgen Qırım jurnalist İrına Danılovıçnıñ soñki haberlerine cevap berdi — bir qulağınıñ eşitme qabiliyetini coyğanına baqmadan, Rusiye Federatsiyasındaki müstemlekeniñ memuriyeti qadınnı gürülti ve parlaq yarıqnen azaplay.
"Qanunsız sürette mahküm etilgen Qırım jurnalisti İrına Danılovıçnıñ vaziyeti — işğalcilerniñ vahşetliginiñ daa bir delilidir. Qanunsız sürette mahküm etilgen ukrayinalınıñ tuvğanlarınıñ aytqanlarından yañı işkence adiseleri belli oldı: bir qulağınıñ eşitme qabiliyetini ğayıp etkenine baqmadan, Rusiye Federatsiyasındaki müstemlekeniñ memuriyeti qadınını gürülti ve parlaq yarıqnen azaplay. Tecavuzcı onıñ sağlığına telükeli olğanına emiyet bermey, temel tibbiy yardım kösterilmesini red ete", — dep Lubinets yazdı.
Çiçek ayınıñ 29-nda X içtimaiy ağında "Sıñırsız mühbirler" Avropa Birligini Rusiyeniñ Stavropol vilâyetinde qanunsız tutulğan Qırım jurnalisti İrına Danılovıçnı acele azat etmesine çağırdı.
"Ruhiy işkence, tıbbiy yardımnıñ olmaması, coğrafik izolâtsiya: Rusiyede Kreml tarafından tayin etilgen tutuv şaraiti ukrayin jurnalistleriniñ tirenüvini boza. RSF bunı endi Kreml apishanesinde ölgen ukrayin jurnalisti Viktoriya Roşçınadavasında qayd etti. İrına Danılovıç üç yıldan ziyade apiste tutula, aman-aman eki yıl evelsi ise Qırımdan Rusiyege sürgün etilgen edi. O azat etilmeli, AB ise alâ daa apiste tutulğan bütün ukrayin jurnalistleriniñ azat etilmesi içün ğayretini devam ettirmeli", — dep beyanatta qayd etildi.
Qırımdaki qanunsız qazamalar
Çiçek ayınıñ 1-nde Ukrayina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi (UMNniñ Bİİ) öz saytında haber berildi ki, qanunsız qazma işlerinen oğraşqan ve işğal etilgen Qırımdan medeniy eserlerni alıp ketken rusiye arheologları ve teşkilâtlarnıñ bilgileri yayınlandı. Cedvelde kurganlar ve nekropollardan hırsızlanğan artefaktlar ve ukrayin mirasını satmağa yardım etken insanlar bar.
Çiçek ayınıñ 28-nde Poloniya Tış işler naziri Radoslav Sikorskıy haber berdi ki, Rusiye arheologı Butâgin Poloniya apishanesinden azat etildi. Bu Poloniya ve Belarus arasında esirlerni deñiştirüv çerçivesinde yapıldı.
"Deñiştirilgen insanlarımızdan biri — Ukrayinağa teslim etilüv esnasında bulunğan Rusiye tarihçısıdır", — dep Sikorskıy ayttı.
Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımdan medeniy degerliklerniñ çıqarılmasında şübelengen Rusiye arheologı Aleksandr Butâginniñ Poloniya apishanesinden azat etilmesini izaatladı. Nazirlik bildirdi ki, onı Ukrayinağa teslim etmemek qararı Rusiye tarafından yarımada işğali içün qullanıla bile. Aynı zamanda Kıyiv, şübheliniñ mesüliyetke çekilmesi içün çalışmağa devam etecegini bildirdi.
Tış işler nazirliginiñ spikeri Ğeorgiy Tıhıynıñ işğal etilgen Qırımdan medeniy qıymetlerni çıqarğanında şübelengen Rusiye arheologı Butâgin ile bağlı izaatı çiçek ayınıñ 28-nde Ukrayina diplomatik hızmetiniñ saytında derc etildi.
"Ukrayina Poloniya mahkemesiniñ evelki adaletli qararına baqmadan, Ukrayina toprağında cinayet işlegeninde — hususan Qırımdan medeniy qıymetlerni çıqarğanında — şübelengen Rusiye vatandaşı Ukrayinağa ekstraditsiya etilmegenini bilgenine yazıqsına. Belli ki, Rusiye tarafı bu siyasiy-uquqiy epizodnı Qırım işğali ve vaqtınca işğal etilgen ukrayin toprağınıñ Rusiye vatandaşları tarafından qullanılmasını aqlamaq içün tsinik şekilde qullanacaq", — dep haberde qayd etildi.
Ukrayin arbiy esiri Seyran Asanov
Rusiye, Noman Çelebicihan adına 48-nci ayrı ücüm batalyonınıñ ukrayin askeri Seyran Asanovğa qanunsız apis cezasını berdi. O, müstemlekede 20 yılğa mahküm etildi, ilk 5 yılını apishanede keçirecek. 2024 senesi orta küz ayınıñ 18-nde Donetsk vilâyetiniñ Volnovaha rayonınıñ Zolota Nıva mesken yeri civarında Rusiye esiri oldı.
"Rusiye Federatsiyasınıñ Ceza qanunnamesiniñ 275-inci maddesidevlet hainligi niñ 2-nci qısmı, 205.5 maddesiniñ 2-nci terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv qısmı ve 205.3 maddesiniñ 3-ünciterroristik faaliyet maqsadınen talim aluv qısmına köre cinayet işlegeninde qabaatlanğan Asanov Seyran Arkadiyovıçqa qarşı cinaiy dava boyunca üküm çıqarıldı. Qayd etilgenine köre, mabüs duşman tarafına keçip, Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülli batalyonınıñ (48-inci ayrı ücüm batalyonı — muar.) erkânında iştirak etmek maqsadınen Ukrayina Silâlı quvetlerine qoşuldı", — dep haberde qayd etildi.
Çiçek ayınıñ 24-nde Qırımtatar Resurs Merkezi bildirdi ki, Rusiye Federatsiyasında qanunsız şekilde 20 yılğa mahküm etilgen Noman Çelebicihan adına 48-inci ayrı ücüm batalyonınıñ ukrayinalı arbiy hızmetçisi Seyran Asanov Rusiyeniñ "terrorist ve aşırıcılar" cedveline kirsetildi.
QRMniñ malümatına köre, Seyran Asanovğa nisbeten qarar 2026 senesi çiçek ayınıñ 22-nde qabul etildi.
Marğarıta Sokorenko "PRO Qırım 2.0" podkastında
Marğarıta Sokoronko 2022 senesi ükümet tarafından Avropa insan aqları mahkemesiniñ vekâletlisi olaraq tayinlendi. Esas vazifeleri arasında ükümetni Avropa mahkemesinde temsil etüv, muracaat etüv, añlaşma muzakereleriniñ keçirilmesi ve Mahkeme qararlarınıñ yerine ketirilmesini teşkil etüvdir.
AİAMniñ Ukrayina Rusiyege qarşı davasında Qırımğa dair davadaki qararı, Rusiyeniñ tolu miqyaslı istilâ başlağanında mesüliyeti, işğal etilgen topraqlarda bala aqlarınıñ bozuluvı — Svitlana Stetsenko "PRO Qırım" podkastınıñ ekinci sanında Marğarıta ile muzakere etken mevzularnıñ bir qısmıdır.
Qırım siyasiy mabüsi Boğdan Ziza ve onıñ mentorı Frank Vilde
Çeçek ayınıñ 10-nda içtimaiy ağlarda Ukrayinağa faal şekilde qol tutqan alman stilisti ve dizayneri Frank Piter Vilde, işğalciler tarafından terrorizm maddesi boyunca 15 yılğa üküm etilgen Qırım siyasiy mabüsi Boğdan Zizanıñ mentorı oldı.
"Bugün Qırımdan hırsızlanğan ve Rusiye müstemlekesinde tutulğan siyasiy mabüs Boğdan Ziza üzerinde mentorlığını aldım. Boğdan aqqında ilk sefer graffiti ressamı 16 yaşında olğanda içtimaiy ağlar vastasınen eşittim... Mentorlığım onıñ işi unutılmaycağını, onıñ ve Rusiyede qanunsız sürette apiske alınğan 16 biñ diger ukrayin vatandaşları aqqında haberdarlıqnı arttırmağa yardım ete", — dep stilist ayttı.
Tolu miqyaslı istilânıñ ilk künlerinden başlap alman stilisti ve dizayneri Frank Vilde içtimaiy ağlarda Ukrayinağa qol tutmaq içün liftte öz urbasınıñ fotoresimlerini derc etmege başladı. Şimdi o para toplay ve Kıyivge tahliye maşinalarını ketire.
Almanlarnıñ Ukrayina-Rusiye cenkine munasebeti deñişip-deñişmegeni, onıñ Qırım ressamı Boğdan Zizağa nasıl yardım etkeni ve ukrayin tilini ögrenüvde nasıl muvafaqiyetler qazanğanını Frank Vilde Suspilne Qırım intervyusında tarif etti.
Rusiyeniñ "Kölge flotu" ve Ukrayinanıñ VİETdan ububatnıñ çıqarılması
Çiçek ayınıñ 28-nde ARC öz saytında bildirdi ki, Bir yıl devamında 529 gemi qanunsız olaraq bazı memleketlerniñ bayraqlarını qullanğan edi. Bilgi ve razılıq almadan qullanuv adiseleri Halqara deñiz birleşmesiniñ qırq devlet azası olğan devletlerde qayd etildi. "Qırım reintegratsiyası birleşmesi"niñ mütehassıslar qayd eteler ki, diger bayraqlarnıñ qullanılması Rusiyeniñ "kölge flotu"nıñ esas hususiyetidir.
"Evelden bizler IMOthe International Maritime Organization ve halqara vekâletli organlarğa, em de demokratik devletlerniñ mütenasip organlarına, Qırım "kruing şirketleri", global ekipaj ve gemilerniñ saiplerini saylav teşkilâtlarınıñ qanunsız faaliyetinen bağlı Rusiye tankerlerinen bağlı qanunsız areketler aqqında bildirgen edik. Bundan da ğayrı, Avropa devletlerinde Rusiye neft şirketleriniñ izleri tapılğanı, "Volgoneft" tankerlerinen bağlı telükeler, Rusiye arbiy hızmetçileriniñ tankerlerniñ "ekipaj azaları" rolünde iştirak etkenleri ve Rusiyeniñ kontrol etkeni neft terminallarınıñ meseleleri aqqında haber etile edi", — dep ARC yazdı.
Çiçek ayınıñ 27-nde İsrail jurnalisti Barak Ravid X içtimaiy ağında haber berdi ki, Balker PANORMITIS (IMO: 9445021) İsrailniñ Hayfa limanına keldi. O, Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarından kelgen boğdaynı taşıy.
"Yüksek dereceli ukrayin diplomatik menbası maña bildirdi ki, işğal etilgen Ukrayina topraqlarından hırsızlanğan boğdaynı taşığan PANORAMITIS gemisi Hayfa limanına kelip, yüküni boşatsa, Ukrayina ve İsrail munasebetlerinde buhran peyda olur", — dep jurnalist yazdı.
Çiçek ayınıñ 27-nde saat 20:39-da X içtimaiy ağında Ukrayina tış işler naziri Andriy Sıbiğa yazdı ki, saba İsrail elçisini bekley ve narazılıq bilgesini kösterecek.
"Şimdi, Hayfağa daa bir gemi kelgende, bizler İsrailge hırsızlanğan ububatnı qabul etmemesi ve munasebetlerimizge zarar ketirmemesi aqqında tenbiyelemiz. Bu munasebetnen, biz artıq İsrail elçisini tış işler nazirligine yarın saba davet ettik ve narazılıq bildirgen ve kerekli tedbirlerni almağa rica etken notamıznı teslim etecekmiz", — dep haberde qayd etildi.
Ukrayina Hayfada qabul etilgen hırsızlanğan boğdaylı Rusiye kölge flotunıñ gemisi aqqında İsrailden aydınlatma soradı. O vaqıtta tış işler naziri Andriy Sıbiğa, Rusiyeniñ «ABİNSK» (İMO: 9303869) quru yük gemisi gemisinde 43 biñ tonna hırsızlanğan boğdaynen Hayfa limanına kirgeni aqqında malümat alğan soñ, İsrailniñ tış işler naziri Gideon Saarğa telefon etti.
İşğal etilgen Ukrayina topraqlarından, hususan Qırımdan, ububatnen yüklengen eki gemi "Barıştıtıcı" Merkeziniñ SeaKrime leyhasınıñ mütehassısları tarafından qayd etildi. Biri, MİHAİL NENASHEV, Bosforğa doğru yol ala. Digeri Kavkaz limanına keldi.
"MİHAİL NENASHEV (IMO: 9515539). Geminiñ maqsadı İskenderiye (Mısır) limanı ola, lâkin adetince Suriyege kete. Yüklenüv — 27 400 tonnalıq boğday, 22–25.04.2026 Avlita ububat terminalında. 19–22.04 künleri o, 20-nci iskelede, ububat terminalınıñ qarşısında tura edi. İhracatçı — "Pallada" (IPN: 6161095847). Zaporijjâ, Herson vilâyetleri ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğal etilgen topraqlarından kelgen ububttır", — dep o yazdı.
Şatur-Gudur ve Jamala cenk vaqtında Kıyiv tañları aqqında qırımtatar yırını taqdim eteler
Shatur-Gudur qırımtatar taqımı ve Jamala cenk vaqıtında Kıyiv tañları aqqında yañı "Yel ve tütün" eserini taqdim eteler. Yır gruppanıñ tesisçisi Süleyman Mamutovnıñ qızına — Amelge — ve balalarınıñ yuqusını qorçalap, raketalarnıñ çeşitlerini ayırmağa ögrengen bütün ana-babalarğa bağışlana.
Süleyman Mamutov bu yırnı Kıyivge gece şiddetli ücümler devrinde yazdı.
"Bu, sessizlik patlavlardan ziyade ağırlaşıp başlağan aldır. Bir qaç kün devamında ücümler olmaması yengillik ketirmegende, tek daa ağır bir şeyniñ ögündeki fikirni quvetleştirgende. Sen monitoring kanallarnı teşkerip, yuquğa dalmaqnıñ manası olıp-olmağanını añlamağa tırışasıñ, soñunda ise balañnı daa telükesiz yerge alıp ketmek içün yuqlamamağa qarar alasıñ'', — dep Mamutov paylaştı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız