2016 senesi çiçek ayınıñ 26-nda Qırımnıñ işğalci Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilât olaraq tanıdı. Amma yarımadada onıñ faaliyetini yasaq etti. Bir yıl içinde, 2017 senesi çiçek ayında, BMT Halqara mahkemesi Rusiyeni Meclisniñ faaliyetini ğayrıdan tiklemege mecbur etti. Lâkin Rusiye Federatsiyası bunı yapmadı.
Temsil organınıñ yasaq etilmesiniñ aqibetleri, tuvğan topraqnı ziyaret etip olamağanları ve Qırım mahkemelerinde adaletniñ tiklenmesi perspektivaları aqqında Meclis reisi Refat Çubarovnen laf etildi.
"Qırımtatarlarnı qorquzmaq"
Qırımnı zapt etken soñ, işğalciler ilk evelâ Qırımtatar Meclisini işbirligine celp etip, onı "elge keçirmege" tırıştı, dep ayta Refat Çubarov. Bu olmadı, Qırımnıñ işğalci Yuqarı mahkemesi onıñ faaliyetini yasaq etti. Amma, böyle bir qarar beklenilgen edi, dep qayd ete.
"Meclisniñ yasaq etilmesi, qırımtatarlarnı qorquzmaq, olarnı bastırmaq içün Rusiye tarafından yapılğan kompleks tedbirlerniñ bir qısmı edi (...) Olar, Qırımtatar Milliy Meclisi yasaq etilse, qırımtatar faalleri, yerli, rayon Meclisi azalarınıñ çoqusı boysunmağa mecbur olur, dep tüşüne ediler. Amma bu olmadı", — dep Refat Çubarov qayd ete.
Aqmescitteki (Simferopoldaki) Meclis binası 2014 senesi ilk küz ayında işğalciler tarafından zapt etildi. O vaqıttan berli o, apiske alındı ve qırımtatarlarğa kiriş yasaq etildi. Nezaret etilmese, ev yavaş-yavaş yıqıla edi. 2023 senesi qural ayda Qırımnıñ işğalci akimiyeti yarımadada ukrayinlerge ait 58 obyektni "milliyleştirgenini" bildirdi. Olarnıñ arasında Meclis binası da bar. "Temirlev"den soñ onı muzıka mektebine bermege planlaştıra ediler.
"Yarımadağa kiriş yasaq etildi"
İşğalci quvetçiler Meclis reberlerine yarımadağa kirişni yasaq ettiler. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, başta o, "qanunsız faaliyet" sebebinden eki kere tenbiyeledi. 2020 senesi mart ayında Rusiye Taqiqat komiteti oña qarşı cinaiy iş açtı, onı 2014 senesi kiçik ay 26-da Aqmescitte (Simferopolda) "kütleviy nizamsızlıqlarnı teşkil etüvde" qabaatladılar. O vaqıt Aqmescitteki (Simferopoldaki) muhtariyet parlamentiniñ divarları ögünde ukrain ve qırımtatar timsallerinen biñlernen insan toplaşıp, yarımadanıñ Rusiye tarafından zapt etilmesine qarşı narazılıq bildirgen edi.
"Meniñ faaliyetim Meclisniñ qıymetlendirüvine tesir etecek, dep tenbiyelediler. Añlaşıla ki, olar tek bir insannı cezalandırmaq degil de, qırımtatar halqınıñ Meclisini yasaq etmege tırışa ediler. O emin ki, er şey bir-birine bağlı edi.
2021 senesi ilk yaz ayınıñ 1-nde Qırımnıñ işğalci Yuqarı mahkemesi Çubarovnı altı yıl koloniyada qalmasına ğıyabiy şekilde üküm etti.
"Eger men yarın anamnı körmege istesem, o endi 94 yaşında, Qırımğa barsam, anamnı körmege barmaycam", — dey reisi Meclis.
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevge de işğalciler yarımadağa kirmege yasaq ettiler — 2034 senesine qadar. Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiyeniñ qırımtatarlarnıñ temsil organını ekstremist teşkilât olaraq tanıması sebebinden ana toprağına barmağa imkânsız olğan bu kibi vaziyette bir çoq qırımtatarı buluna.
Bu barbarlar bizden canımıznı aldılar ve alalar. Bu 12 yıllıq parallel yaşayış. Ebet, biz küreşemiz, yaşaymız, bağlanamız, amma bizni bu yolğa taşladılar. Ve, elbette, bunıñ içün olarğa afu iç bir vaqıt berilmez. Eminim ki, biz qaytacaqmız ve anda barvarlardan iç biri bizim ile yaşamaycaq, — dep Refat Çubarov eminliknen ayta.
"Rusiyeniñ tamır halqqa qarşı cinayeti"
Ukrayina Tış işler nazirligi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi Rusiyeniñ Qırımnıñ tamır halqına qarşı yapqan cinayeti ola, dep bildirgen edi. Em de halqara uquqnıñ esas qaidelerine sayğısızlıq ve bozuvlar. Şu cümleden, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv halqara konventsiyası, Avropa Şurasınıñ insan aqları ve esas serbestliklerini qoruv konventsiyası, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlarnıñ aqları beyannamesi.
Avropa mahkemesiniñ qararı bu yılnıñ soñunda ola bile.
Meclis azası, Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ reisi Eskender Bariyevniñ bildirgenine köre, 2017 senesi Meclis Avropa insan aqları mahkemesine temsil organınıñ işğal etilgen Qırımda yasaq etilmesi aqqında ariza berdi. Bundan da ğayrı, 17 şahsiy ariza şahsiy şahıslar, Herson regional Meclisi ve onıñ yerli Meclisleri, em de qırımtatarlarnıñ diger öz-özüni idare etüv organlarından berildi.
"Bütün esnaslar keçti ve biz mahkeme qararını bekleymiz. Rusiye Federatsiyası mahkemeniñ bütün muracaatlarını red etti. O, davet etilgen memleket ola. . . qarar, belki de, bu yılnıñ soñunda ya da kelecek sene berilecek", — Refat Çubarov dey.
Çiçek ayınıñ 3-nde prezident Volodımır Zelenskıy ükümetke Mecliske qırımtatar halqınıñ temsiliy organı statusını bermege emir etti. Aynı şu künü Ukrayina Nazirler Kabineti Meclisniñ resmiy statusını alğan qararnı tasdıqladı. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, bu qarar yalıñız Meclisniñ degil de, Ukrayina devlet akimiyet organlarınıñ Qırım ve qırımtatar halqına nisbeten işiniñ semereliligini arttırır.
"Bu, Qırım ve qırımtatar halqınıñ bugüni ve kelecegi ile bağlı aman-aman bütün meselelerde işbirlik ve añlaşma algoritmini teşkil etecek", — dep Refat Çubarov yekünledi.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız