Sabıq siyasy mabüs Andriy Zahtey "diversiya"da sahte şekilde qabaatlanıp, rusiye apishanelerinde 6 yıl keçirdi. 2016 senesi işğalli Qırım mahkemesi onı 6,5 senege üküm etti. 2023 senesi kiçik ayda adam azat etildi, amma daa dört ay devamında Rusiyedeki ecnebiyler içün merkezde keçirdi. Şimdi o, rusiye esirliginiñ şu yıllarınıñ pensiya stajı olaraq tanılması içün küreşe. Bu, yañı qanun sayesinde mümkün oldı.
Onıñ ikâyesi — sistematik meseleniñ bir parçasıdır. 2022 senesinden itibaren Ukrayinada Rusiye istilâsı sebebinden apis müddeti sigorta stajına kirsetilecek qanun bar. Amma üç yıl devamında, mabüsler içün tek içtimaiy bergi (TEB) ödemesi mehanizminiñ yoqluğı sebebinden, norma çalışmadı. Bunı nasıl tüzetkenlerini ve tutuluv faktını nasıl isbatlağanlarını Suspilne Qırım ögrendi.
Sabıq mabüsniñ aytqanına köre, Rusiye esirligine qadar o, 10 yıldan çoq iş adamı edi, küçük istisali bar edi ve bergi ödey edi. Amma Rusiye işğali altında bulunmaq — ölümdir.
"Siz birisiniñ isteginen ayatıñızdan ketesiñiz. Men añlayım ki, hırsızlıq ya da öldürüv olsa edi — elbette, öz qabaatım olur edi. Seni apiske alıp, böyle-böyle etip adlandırdılar... Birisi kitap içün, biri söz içün otura", — dep Zahtey qayd etti.
2022 senesinden başlap siyasiy mabüslerni içtimaiy qorçalamaq içün qanun bar edi, amma o, bu insanlar içün Avropa insan aqları fondunıñ ödeme mehanizmi olmağanı sebebinden kerekli derecede çalışmadı.
"Er bir insannıñ sigorta esnasınıñ esapqa alınması içün, biri TEBni ödemek kerek. Qanunsız apis etilgen insan çalışmay ve özüne ya da iş adamına para bermey. O zaman içtimaiy-uquqiy qorçalav aqqında Ukrayina Qanunınıñ 11-inci maddesine ait qaidelerni yerine ketirmek içün sebep yoq", — dep siyasiy mabüslerniñ tuvğanları birleşmesiniñ reisi İğor Kotelânets qayd etti.
2025 senesi saban ayında esirlik yılları içün pensiya tazminatı qanunına deñişmeler kirsetildi. 2026 senesi qara qış ayınıñ 1-den itibaren azat etilgen esirler içün Ukrayina Pensiya Fondu TEBni ödeycek. Bu, apis cezasını alğan kününden başlap azat etilgen soñ 6 ayğa qadar müddetke ait.
"Olarnıñ çoqusı genç yaşta qanunsız apiske alına. Siyasiy muzakereler neticesinde azat etilmeseler, olar daa 15-20 yıl devamında azat etilmezler. Sigorta stajı olmasa, iç bir teminatı olmaz", — dep Kotelânets tarif etti.
İçtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hızmeti, Suspilne Qırımnıñ ricasına cevap olaraq, Pensiya fondunıñ TEB ödemesini avtomatik şekilde yapacağını bildiridi. Ve o, bergi hızmetine esabat berecek. Esir alınğan vatandaşlarnıñ tuvğanları başqa bir yerge muracaat etmege mecbur degiller.
Andriy Zahteyniñ qayd etkenine köre, o, staj tanınmasına ille ariza berecek.
"Yañı bir şey çıqa — men anda birinci ketecegim, ne olacağını sınap baqacağım. Men, esasen, ketip, bayağı tafsilâtlıca aytaycağım: "Maña 6 yıl 10 ay 4 kün qoşıñız". (Rusiye esirliginden — muar.) çıqqan er birimiz, istegen-istemegenimizge baqmadan — yaşamağa devam etmek, qorantalarımıznı aşatmaq, o dünyada bir şekilde bulunmaq kerekmiz", — dep qayd etti o.
Esir faktını nasıl isbatlamaq mümkün
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ (QUQG) idare yolbaşçısı Olğa Skrıpnık, azatlıqtan marum etilüvini belgilegen cemiyet ve topraqlarnıñ inkişafı nazirligi yanındaki eyyetniñ terkibine kire. Onıñ aytqanına köre, böyle statusnı elde etmek içün, ilk evelâ qanunsız apis ya da esirlik olğanını isbatlamaq kerek.
Skrıpnık, mabüslerniñ tuvğanları ya da olar özleri azat etilgen soñ eyyetke muracaat etip, vesiqalar paketini bermeliler, dep qayd etti:
Bu aqqında malümatnı Milliy malümat bürosınıñ saytında tapa bilesiñiz.
- Esirlikte bulunğan şahısnı ve muracaat etken şahısnı tasdıqlağan vesiqa.
- Mahkümnen qoranta bağını tasdıqlağan vesiqa.
- Esirlikte bulunğanını tasdiqlağan deliller.
QUQGnıñ yolbaşçısı qayd etti ki, cenk vaqtında Rusiye esirliginden 200-250 vatandaş deñiştirüv yolunen qaytıp keldi. Digerleri ise, öz başına qayttı. Esirlikte olğanını isbatlamaq kerekler.
"Bizim añlağanımız kibi, işğalciler böyle bir malümat bermeycekler. Tutuñız, siziñ esirleriñizni tutıp aldıq, zorladıq, namusına keçtik, ketiñiz — sizde tasdıq bar. Ve eñ qıyın şey — bizde tasdıqlay bilecek vesiqalar olmağanda, bunı nasıl isbatlamaq mümkün", — dep Skrıpnık qayd etti.
Skrıpnık, soy-soplarına zapt etilgenlerniñ bütün malümatını bermege tevsiye etr — işğalcilerniñ mahkeme qararlarından başlap, şaatlıqlarğa qadar, atta içtimaiy ağlardan alınğan ekran resimlerine qadar. Bu şekilde esirlikte bulunğanını isbatlamaq daa qolay olur.
"Bu er şey ola bilir. Mahküm etilse — üküm demektir. Apiske aluv qararı, FSBnen yazışuv, cinaiy dava malümatları. Bu sebepten bütün soy-soplarına poliske, UHHe muracaat etmege, ğayıp oluv ya da hırsızlav ya da apis cezası aqqında ariza bermege tevsiye etemiz", — dedi o.
Rusiye esirliginde tutulğanı aqqında yeterli delil ve malümat olmasa, eyyet qanunsız apis etüv aqqında qararnı red ete bile.
Skrıpnıknıñ aytqanına köre, 2024 senesiniñ soñunda Renazirliginiñ eyyeti 700-den çoq insannıñ, şu cümleden Zahteyniñ, qanunsız apiske alınğanını tanıdı.
Bu vesiqanen sabıq siyasiy mabüsler devlet tarafından tasdıqlanğan paralarnı, şu cümleden sigorta hızmetiniñ miqdarını da ala bileler.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız