Ukraina Medeniyet ve malümat siyaseti nazirligi (MMSN) UNESCOnıñ Kâtibiyetinen işğal etilgen Aqyarda dünya qıymeti olğan "Tavriya Hersonesi ve onıñ horaları" abidesini qorçalav yolları boyunca işlerniñ yañı basamağını başladı. Rusiye bu obyektni zapt etmege tırışa. Hersones toprağında da işğalciler "tarihiy-arheologik park" yaratmaq içün qanunsız qurucılıq işlerini keçireler.
Bunı MMSNniñ Medeniy miras departamentiniñ VİETdaki vaziyetni nezaret etüv bölüginiñ müdiri Lina Doroşenko Suspilne Qırımğa bildirdi.
"Nyü Delide UNESCOnıñ Dünya mirası eyyetiniñ (DME) 46-ncı toplaşuvında ukrain eyyetiniñ reisi Anastasiya Bondar çıqışta bulunıp, "Tavriya Hersonesi ve onıñ horları" UNESCO Dünya mirası obyektiniñ saqlanuv vaziyetini aydınlattı. Bundan soñ, bu obyektni telüke astında olğan dünya mirası cedveline kirsetmek içün mümkün algoritmler aqqında DMEniñ Kâtibiyetinen muzakereler başlandı. Vaziyetniñ qıyınlığı şunda ki, bu vaqtınca işğal etilgen topraqlar, anda nezaret missiyalarınıñ irişimi yoq. Amma başqa usullarnen yapmağa imkân bergen usullar bar. Şimdi er şey halqara uquq qaidelerine uyğun olması içün onı faal sürette ögrenemiz", — dep qayd etti o.
Doroşenkonıñ aytqanına köre, Ukraina Medeniyet ve malümat siyaseti nazirligi UNESCOnıñ Dünya mirası merkeziniñ müdiri Lazar Assomonı Hersonesniñ saqlanuv vaziyeti ve anda qanunsız işler yapılması aqqında tam resmiy malümat bermege rica etti, çünki Qırımnıñ işğali başlağanından berli Ukraina abide toprağındaki bu atiqiyat obyektlerine irişimden marum qaldı.
Bundan da ğayrı, bu teşkilâtnıñ Dünya miras merkeziniñ müdirinden Rusiyeniñ UNESCOnıñ abidesi üzerinde yapılğan işler aqqında vesiqalarnı yollağanı aqqında açıq menbalarda peyda olğan malümatnı aydınlatmağa rica ettiler.
"Bütün faktorlarnı köz ögüne alıp, kütleviy haber vastalarında Rusiye tarafı UNESCOğa şartlı esabat ve qanunsız işler aqqında malümat bergenini köz ögüne alıp, biz faalleştik ve Ukraina ilk sefer UNESCOnıñ Dünya mirası eyyetiniñ qanuiy azası olğanına esaslanıp, biz, mevcut qaideler ve protseduralarğa köre, bu meseleni yañartmağa tırıştıq ve muvafaqiyetli oldıq", — dep Doroşenko bildirdi.
O qayd etti ki, Rusiye, halqara uquqqa köre, em müzey eksponatlarınıñ hırsızlanğanı, em de büyük miqyaslı qanunsız atiqiyat işleri, em de işğal etilgen topraqlarda, işğalciler tarafından hırsızlanğan medeniy miras abideleri ve areketli medeniy qıymetlerge nisbeten yapılğan başqa qanunsız areketleri içün mesüliyetke çekilmeli.
"Bu, tecavuzcı bir devlet tarafından yapılğan daa bir cinayet ve ukrain kimligini yoq etmek içün medeniy mirasımıznıñ yoq etilmesidir. Bundan da ğayrı, ruslar tarihnı yañıdan yazmağa, ikâyelerni deñiştirmege, bu obyektnen bağlı añlamlarnı deñiştirmege tırışalar. Hersones viranelerinde tarihiy-atiqiyat parkı adı altında qanunsız qurucılıq işleri alıp barıla", — dep Doroşenko qayd etti.
MMSNniñ Medeniy miras departamentiniñ vekili qoştı ki, 2014 senesinden başlap işğalcilerniñ Dünya emiyeti olğan abideniñ toprağındaki faaliyeti, abideniñ "ilmiy ve sergi planında eñ istiqballi yerleriniñ" yoq etilmesine ketirdi.
Şu cümleden, Atiqiyat İnstitutı ve Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ malümatına köre, 2014 senesinden başlap işğalli rejimniñ "Tavriya Hersonesi Qadimiy şeeri ve onıñ horları" dünya emiyeti olğan abidesi toprağında faaliyet şimdilik 80 215 kvadrat metrlik Hersones şeeriniñ yoq etilmesine yol açtı. Ukraina ilimler akademiyasınıñ Atiqiyat İnstitutı tarafından oraq ayınıñ 21-nde derc etilgen esabatta, 4 biñ kvadrat metrge qadar abidege zarar ketirilgeni aqqında aytıla, abideniñ qalğan qısmı ise, ruslar tarafından "temizlev" tedbirleriniñ menfiy tesirinen bozulğan.
Doroşenko işğalcilerniñ Hersones toprağında yapqanları qanunsız areketlerini qayd etti:
- Rusiye ilimler akademiyasınıñ Maddiy medeniyet tarihı institutı ve Devlet Ermitajı hadimleri tarafından qanunsız atiqiyat qazmalarınıñ keçirilmesi;
- Hersones toprağında "rekonstruktsiya" ve qurucılıq;
- Hersonesniñ teşviqat maqsadınen faal qullanuvı, şu cümleden, Qırımnıñ halqara seviyede tanılğan sıñırları ve statusına qarşı olğan obyektni Rusiye medeniy mirasınıñ bir parçası olaraq köstermek ıntıluvları.
Onıñ sözlerine köre, Hersones ve Aqyarda yapılğan atiqiyat işlerinden tapılğan şeyler Ukrainanıñ müzey fonduna kelmedi.
"Asılında, bu pek büyük bir raqam ola bilir — yüz biñlernen saqlama birlemleri. Ukrain qanunlarına köre, qoruq müzeyleriniñ qoruv (bufer) boşuğında tapılğan er şey onıñ fondlarına saqlanmaq içün berilmeli. Em atiqiyat qazmaları, em Hersones şeerinde "atiqiyat parkı" qurucılığı, em sergiler içün eksponatlarnıñ, em de Rusiyege restavratsiya içün şeylerniñ avuştırıluvı — tecavuzcı devletniñ qanunsız ve cinaiy areketleridir", — dep Doroşenko hulâsa çıqardı.
O qoştı ki, bugün Rusiyeni mesüliyetke çekmek içün halqara ortaqlarnen çalışmaq ve medeniy mirasnı saqlamaq içün bütün imkânlarnı qullanmaq pek müimdir.
Oraq ayınıñ 21-31. künleri Nyü Delide çalışqan ukrain eyyetiniñ azası qayd etti ki, ilk sefer Dünya mirası eyyetiniñ resmiy vesiqalarında "Rusiye Federatsiyasınıñ tolu miqyaslı tecavuzı" medeniy miras abideleri içün telüke olğanı qayd etildi. Halqara toplulıq Rusiyege cinaiy areketlerini toqtatmağa çağıra.
Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız