"Urba vastasınen halqımnıñ tarihını añlatam", — Qırımdan dizayncı qırımtatar nağışları aqqında

Ексклюзивно
Dizayncı Leniye İbrahimova. Фото з власного архіву Лєніє Ібрагімової

Ailesiniñ üçünci nesiliniñ vekili Leniye İbrahimova urba ve kiyim yapa. Böylece o, qırımtatar halqınıñ medeniyetini rağbetleştire ve er kes içün añlaşılır yaptırmağa çalışa.

Leniye İbrahimova qırımtatar nağışları, onıñ timsalleri ve cebege nasıl yardım etkenini Suspilne Qırımğa añlattı.

Leniye İbrahimovanıñ sanat yolu

Balalığında Qırımnıñ sakini dizaynen meraqlanmağa başladı. Endi 8 yaşında urba tikmege başladı. Birinciden qoqlaları ve ev ayvanları içün urba tikken edi. Birazdan da ana-babası onı sanat studiyasına alıp ketirdiler. Bundan soñ Qırım, Qarasuvbazarda bediiy mektepte oqudı ve Harkiv devlet dizayn ve sanat akademiyasına kirdi. Leniye añlattı ki, qartana ve qartbabasından nağışnen meraqlanmağa başladı. Söz sırası, qartbabası qalqanlarnı tikken edi. Bu, qırımtatarlarnıñ ananenviy baş kiyimidir.

“Qartanamıznıñ 20 torunı bar. Amma tek men urba tikem. Menim qartanam tikken, onıñ qartanası da tikken edi. Yani bunı o yerden aldım. Qartanamdan bunı aldım. O, anamnıñ anasıdır, babamnıñ qartbabası da urba tikken edi. Böylece urba nağışlamağa öz başıma ögrendim. Nasıldır usta kurslarım, akademiyada nasıldır usullarnı ögrendim. Amma umumen, çoqusını öz başına ögrendim”, — dep Leniye añlattı.

Dizayncı Leniye İbrahimovanıñ qartbabası. Фото з власного архіву Лєніє Ібрагімової

1944 senesi şura akimiyeti, Leniye İbrahimovanıñ atalarını Özbekistanğa sürgün etti. Hatırları deyerli qalmadı, tek 1988 s. ailesi Qırımğa qayta bildi, o zaman Leniye pek kiçik edi.

“Almağa yetişkenleri tek şey — Quran ve marama. Bu, nağışlanğan bir yavlıqtır. Bu, qartanamnıñ maraması edi. Olar da quşaq ve fes ala bildiler. Ve nasıldır bunı saqlağanlar. Bu, saqlay bilgenleri tek şey!”, — dep Leniye hatırlay.

Leniye İbrahimovanıñ nağışları ve urba brendi ananeviylerden farqlana, çünki urba zemaneviy üslüpte yapıla. Sanatçı ayttı ki, qırımtatar urbası ve medeniyetiniñ bütün dünya içün añlaşılır olması, onıñ içün müimdir.

Dizayncı Leniye İbrahimova. Фото з власного архіву Лєніє Ібрагімової

“Men tam el nağışınen oğraşmayım. Men, er kes içün eşyalarnı daa çoq vazifeli, zemaneviy yapmağa tırışam. Yabi olarnıñ añlaşılır olması içün. Menim içün urba ve umumen kiyim — bütün dünyanıñ añlağanı bir tildir. Çünki urba vastasunen halqımnıñ tarihı, medeniyetini añlatam. Men qırımtatar medeniyetine diqqat celp etem, çünki bu ilham menbamdır. Bu, şu medeniy mirastır”, — dep İbrahimova qayd etti.

Leniyeniñ elnen nağışlanğan kiyimleri daa az. O añlattı ki, böyle nağış o qadar çoq qullanılmaz ve onı yaratmaq içün daa çoq vaqıt kerek. Öz kiyiminde maşna ve el nağışlarınıñ usullarını qullana.

“Bizim zemaneviy dünyamızda el nağışı pek paalı ve çoq çalışmaq kerek. Ve böyle kiyimler içün o, pek kerekli degil. Yani men kiyimlerni daa çoq qullanılğan yaptırmağa tırışam. El nağışına pek diqqatlı ve nazik olmaq kerek, onı bozmamaq içün. Eski zamanlarda nağış maşnaları yoq edi, insanlar ellerinen nağışlağan ediler. Misal içün Avropadan jakkard (eki taraflı toquma, pek paalı) alıp ketirgende Qırımda insanlar el nağışınen jakkard yapqan ediler. Şimdi ise jakkard almaq yapmaqtan daa qolaydır. Aynı zamanda bizim yapqanımız şey — el nağışı, amma zemaneviydir”, — dep Leniye qoştı.

Qırımtatar nağışları ve urbası

Usta feslerni de yapa - qırımtatar qadınlarınıñ baş kiyimidir. Şu anda fes, milliy urbanen kiyine. Eski zamanlarda qadınlar olarnı altın aqçanen yaraştırğan ediler.

“Köküslükni aqçanen yaraştırğan ediler. Ve fes. Bu, zemaneviy depozit kibi edi. Qız evlengen vaqıt oña nağışlanğan ve aqçanen quşaq ve köküslük bergen ediler. Aqayı ölse ya da bir şey olsa edi, şu aqça alır edi. Ve böylece qadın yaşay bilgen edi“, — dep Leniye añlattı.

Fes - qırımtatar qadınlarınıñ baş kiyimi. Суспільне Крим/ Анастасія Коваленко

Leniye İnrahimova, qırımtatar urbasınıñ eski elementi olğan elhapnı zemaneviyleştirdi. Bu, soqaqqa çıqqan qadınnıñ ellerini örtülgen yeñleriniñ parçasıdır.

“Bu islâm devleti edi, qadınlar uzun yeñli anterlerni kiygen ediler. Ve elhap ellerini örtülgen edi. Ne içün bunı yapqan ediler? Keçmişte tüşünildi ki, qadınnıñ parmaqlarınıñ şekillerine köre erkekler qadınnıñ endamını añlay bilgen ediler. Nağışlarğa köre de manasını añlamaq mümkün edi. Misal içün bade — yaş qadınnıñ timsalidir. Gül ise — yetişken qadınnıñ timsalidir. Şimdi men şübelenem ki, qadınlar böyle yeñlerni kiyir. Bunıñ içün men bunı ayrı bir element olaraq yaptım. Ayrı bir kiyim olaraq”, — dep dizayncı añlattı.

Dizayncı Leniye İbrahimova tarafından nağışlanğan elhap. Суспільне Крим/ Анастасія Коваленко

Fotoresimlerni yaoqanda Leniye, seyaat içün eñ sevimli, han üslübindeki fesini kösterdi. Hanlar devrinde olarnı qıymetli taşlar ve madenlernen yaraştırğan ediler. Dizaynci, zemaneviy fesinde incilerni qullandı.

“ Men — zemaneviy bir dizayncım, men bir şeyniñ çoq vazifeligini begenem. Seyaat etkende yanına çoq şey almamaq içün. Bunıñ içün bu fesniñ üç çeşitli dizaynı bar”, — dep Leniye qayd etti.

Dizayncı Leniye İbrahimova. Суспільне Крим/ Анастасія Коваленко

Leniye, Ukrainağa bağışlanğan fesini kösterdi.

“Köbelek — serbestlik timsalidir. Qırmızı gül — elbette, şimdi ve 2014 senesi serbesligimiz içün cenkeleşken tökülgen qandır. Bu fesniñ manası böyledir!”, — dep Leniye añlattı.

Dizayncı Leniye İbrahimovanıñ Ukrainağa bağışlanğan fes. Суспільне Крим/ Анастасія Коваленко

Ukrain ve qırımtatar nağışları

Qırımtatar ve ukrain nağışlarınıñ çoq beñzegen şeyi bar, dep Leniye İbrahimova tüşüne. Şu cümleden, kömlekler ve kilimlerdeki örnekler.

“Geometrik şekillerne, örneklerine köre pek beñzeyler! Amma Ukrainanıñ ğarbında kilimlerni daa parlaq tüslernen yapalar. Bizim tüslerimiz daa tabiiy. Bunıñ içün de bunı añlamağan insanalr qırımtatar ve ukrain kilimlerini şaşmalata bileler. Urba nağışlarında ise çoq farlılıq bar. Misal içün, erkek kömlegi. Ekisini haç şeklinde nağışlaylar. Amma örnekleri farqlı. Unutmamaq kerek ki, Ukraina — hristianlıqtır. Qırım hanlığı ise islâmdir”, — dep Leniye İbrahimova qayd etti.

2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Leniye, yarımadadan ketken topraqdaşlarını baqa edi. Şu cümleden, olarğa Kıyivde evnen yardım ette edi. Tolu miqyaslı tecavuz başlağan soñ ise urbanen göñülli olaraq yardım etmege başladı.

Dizayncı Leniye İbrahimova. Фото з власного архіву Лєніє Ібрагімової

“Bala hastahanesine raketa urğan soñ çoq töşek, bala yorğanı kerek edi. Askerlerge ise beyazlıqlarnı tike edim. Çoq yastıq, yorğan tikke edik. Ve episi menim kiçik turmuş maşnamda tike edim”, — dep Leniye hatırladı.

Şimdi ise cebedeki askerlerge göñülli olaraq yardım ete. Birinciden, cebede cenkleşken qırımtatar taqımlarına aşnen yardım ete.

Dizayncı Leniye İbrahimova. Фото з власного архіву дизайнерки Леніє Ібрагімової

“Qırımtatar yemeklerini pişire edik.Ve er keske bu yemeklerni yollay edik. Bahmut bölgesine, Belarusnen sıñırğa. Men daa çoq qırımtatar taqımlarına yardım etem, çünki olarnen vastasız doğru alâqam bar”, — dep Leniye qoştı.

Dizayncı, öz faaliyetini “medeniy diplomatlıq“ adlandıra. Ayttı ki, onıñ sanatı da küreştir. Dünyağa halqı aqqında añlatmaq içün.

Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız