İşğal etilgen Qırımnıñ Yalta şeeriniñ Moskva soqağı ve Sovetska meydanı arasındaki cayav keçitini suv bastı. Bugün özenniDereköyka ve Uçan Su — Yaltanıñ merkeziy qısmından keçken dağ özenleri topraqtan boşatmaq içün, özen yanına qazıcılar keldi. Bundan evel alim Ğrığoriy Prokopov işğalcilerniñ yarımadanıñ özen ekosistemalarına kiriş usullarını tenqit etti. Onıñ qayd etkenine köre, bu kibi işler topraqnıñ yuvulmasını arttırıp, yerli balıq ve suv organizmlerine menfiy tesir ete bile.
Orta küz ayınıñ 26-nda Telegramda şeer memuriyeti yolbaşçısınıñ vazifelerini eda etken Svitlana Şevçenko Yalta özenlerinde mahsus tehnika çalışıp başlağanı aqqında bildirdi.
«Moskovska soqağından Sovetska meydanına qadar olğan cayav keçitini suv basıp başladı — şeer merkezinde yaşağanlar içün kündelik marşrutlarnı qıyınlaştıra. (...) Şimdi qazıcılar özenniñ ögünde — "Oktâbr" turağı yanında çalışa. Bu yerlerde topraq damartılarını temizley: kelecek yağmurlarda qum, topraq ve taşlar özenniñ aşağısına taşlanıp, vaziyetni kerginleştirmesinler. Ekinci noqta sebze bazarı rayonı olacaqtır ("Mebel Svet" tükânı yanında) — anda da özeni mahsus tehnika yardımınen temizleycek. Bir qaç saat içinde "uzun qollu" qazıcı çalışıp başlaycaq», — dep yazdı o.
Hatırlatamız ki, keçken afta küçlü yağmurlar işğal etilgen Qırımda suv basuvınıñ sebebi oldı. Alupka şeerinde vaziyet eñ ağır oldı, anda Qara Bayır özeniniñ suvları çıqıp, evlerni ve soqaqlarnı suv bastı. Koreizde şahsiy evler ve çoq qatlı binalar suv astında qaldı. İşğalciler müim obyektlerni qorçalamaq içün qum torbalarından muvaqqat bentler qurdılar.
İşğalciler Yaltadaki Guva özeniniñ aqımını qısmen başqa tarafqa çevirdiler. Bundan ğayrı, Vodospadna özeniniñ küçlü aqımı neticesinde İssarskıy qara yolunıñ bir qısmı yıqıldı. Suv aqımı topraqnı yuvdı, bu sebepten yol telükesizlik sebebinden qapatıldı. Bundan da ğayrı, özen içine 20 metr yüksekliginde eki çam ve elektrik ağlarınıñ elementleri — direkler ve teller tüşti.
Bundan evel işğal etilgen Qırım federal universitetiniñ coğrafiya, geotehnologiya ve turizm fakultetiniñ geoeqologiya kafedrasınıñ baş ocası Ğrığoriy Prokopov işğalcilerni Qırım özenleriniñ ekosistemasına kirişkenleri içün tenqit etti.
«Yazıq ki, biz özenlerge nisbeten qullanıcı munasebeti saqlanıla. Biz özenni ekologik sisteması, orman ya da çöl kibi tasavvur etip olamaymız. Bizim içün özen, ya bir şey atmaq maqsadınen, ya da suvnı iqtisadiy ihtiyaclarımız içün qullanmaq kerek olğan bir kanal kibi bar», — dedi o.
Ğriığoriy Prokopovnıñ qayd etkenine köre, özen ağızlarını temizlevniñ zemaneviy usulları qasevetlendire — yalı kenarlarnı ösümliklernen pekitmek yerine, yalı kenarlarını tutqan ağaçlar kesile.
2026 senesi ilk küz ayında Sevatopolda (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adda) — Belbek, Balıqlava ve Çorna özenlerinde — işğalciler bu işniñ neticelerini Belbek, Balaklava ve Çornıy özenlerinde bildirdiler.
«Misal olaraq, Salğır özeninde topraq tamırından ayırılıp, bir qısmı çıqarıla, bir qısmı ise yalı boyu qoyula. Neticesinde, suv köterilgende er şeyni yuvıp ala, çünki bu taş tübüni bir şey tutmay. Belbek özeninde, yükseklerde, Kökköz suv basuvından soñ meşur temizlevler yapıldı, anda ağaçlar kütleviy şekilde kesildi, ve aynı bu ağaçlar yalı boyu aynı topraqqa kömüldi. Kelecek yılnıñ baarinde suv köterildi, ve bu yerni nevbetteki ağaçlarnıñ tamırları yuvdı. Yani topraqnı yuvıp, ağaçlar özenlerge tüşecek, ve özenlerni temizlemek kerek olacaq», — dep qayd etti alim.
Onıñ aytqanına köre, Qırım özenlerinde olğan deñişmeler balıq ve canlılarnıñ unikal, tamır türlerine menfiy tesir ete.
«Bizim endi çoqtan berli Qızıl kitabımızda Dorcadion tauricum Waltl bar, şimdi ise Federal Qızıl kitapta Alburnus leobergi bar, o da Qırımlı, ve Çorna özeninde — bu balıq, o da yerli endemik türdir. Bu sebepten, bu türlerniñ populâtsiyası içün özenlerge yañlış yanaşuv — bu pek kritik bir aldır», — dedi Prokopov.
Alimniñ fikirince, özenlerniñ temizlenüvi, özen ekosistemalarınıñ tabiiy vaziyetini ğayrıdan tiklemek maqsadınen, suvlarğa yaqın olğan yerlerden qurucılıqnıñ yoq etilmesi ya da avuştırılmasına doğrultılğan ekologik, uquqiy ve şeer qurucılığı tedbirleriniñ kompleksi olğan özenniñ tübü ve özenniñ tübünden tış yerlerniñ boşatılmasından başlamaq kerek.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız