2021 senesi Qırım ukrayinleriniñ vilâyet şurası Qırımdaki ukrayin cemiyetiniñ aqlarını qorçalav kününi kirsetmek teşebbüsini kötergen edi. Cemaat teşkilâtları bu Kününi arman ayınıñ 28-nde qayd etmege teklif eteler.
«Qırım Merkezi» cemaat teşkilâtınıñ strategik kommunikatsiyalar reberi, Qırım ukrayinleri vilâyet şurasınıñ temsilcisi Andriy Şçekunnıñ Suspilne Qırım içün añlatqanına köre, bu teşebbüsniñ maqsadı — devletke ve cemiyetke Qırımda öz aqları içün küreşken ve şimdi sistematik etnik genotsidge oğrağan etnik ukrayin cemiyeti bar olğanını hatırlatmaqtır.
2001 senesi cedvelge aluvına köre, ukraiynler Qırım ealisiniñ 24,1%-ini teşkil ete edi — tahminen 560-600 biñ insan. Bugün, Rusiye isaiyatına köre, olarnıñ yalıñız 7%-i qaldı — tahminen 170 biñ insan. Böylece, işğal yılları devamında etnik ukrayinlerniñ yarısından ziyadesi ğayıp oldı.
«Müimi şu ki, Ukrayinada öz aqları içün küreşken etnik ukrayinler Qırımda bar olğanını añlasınlar. 2019 senesi Ukrayinada devlet tilini qorçalamaq kerek olğanını añlağanlar kibi. Bu sebepten devlet tiliniñ qorçalavı vekâletlisi vazifesi peyda oldı. Ne aqqında laf ketkenini añlaysıñızmı? Bugün bu mesele pek keskin, hususan Rusiye-Ukrayina cenki vaqtında, Qırımda ukrayinlerniñ etnik toplulığınıñ etnik genotsidi yüz bere. Rusiye ealini cedvelge aluvına köre, 2001 senesi cedveline köre ukrayinlerniñ yarısından ziyadesi endi yoq... Yani kimse Qırımdaki ukrayinlerniñ etnik genotsidi aqqında aytmay. Devletniñ buña diqqat ayırması aqqında bir şey eşitken ediñizmi? Ukrayin kimligi yoq etile. Kimse sual bermey», — dep qayd etti Şçekun.
Onıñ aytqanına köre, Qırımdaki ukrayin cemiyeti halqara mahkemeler içün işğalcilerniñ cinayetlerini faal sürette belgilegen. Bu deliller sayesinde BMTnıñ Halqara mahkemesi ukrayinlerni ayırım yapqanını tanıdı: mektep, bala bağçaları, medeniy müessiselerniñ qapatılması, ukrayin tiliniñ haber meydanından çıqarılması. Faqat, Qırım ukrayinleriniñ vilâyet şurasınıñ vekiliniñ aytqanına köre, cemaat devletten kerekli destek almadı.
Onıñ fikrine köre, devlet seviyesinde bu Kününiñ teşkil etilmesiniñ bir qaç esas maqsadı bar:
- Tarihiy meraq — yarımadanıñ Ukrayinağa qoşuluvını talap etken cemaat 1918 senesinden berli Qırım ukrayinleriniñ mustaqillik içün küreşini hatırlatmaqtır.
- Cemiyetniñ destegi — işğal etilgen topraqlarda qalğanlarğa devlet hatırlağanını ve olar içün küreşkenini bildirgen maneviy signalnı quvetleştirmektir.
- Reintegratsiya — ukrayin cemiyetiniñ milliy kimlik taşıyıcısı rolüni işğalden azat etüv ve ukrayin bulunuvınıñ ğayrıdan tiklenüv esnasında pekitmektir.
«İşğal ve reintegratsiya meselelerinde, ukrayin milliy kimligini kim şekillendirecek? İşğalden evel olğan Qırımnı qaytaracaqmızmı — şovinistik, separatistik — ya da Ukraiynanıñ milliy kimliginiñ taşıyıcısı olğan ve ukrayin milliy kimliginiñ, hususan ukrayin vatandaş kimliginiñ şekillendirilmesi siyasetini amelge keçire bilgen Qırımdaki ukrayin cemiyetine esaslanacaqmızmı? Bu añlaşılmağa yardım ete. Bu, devlet siyasetine, devletniñ işğalden azat etüv ve Qırımnıñ reintegratsiyası meselelerine dair bölge siyasetine pek müim bir şey bere», — dep qayd etti Şçekun.
Teşebbüsni arman ayınıñ 28-nde qayd etmege teklif eteler — 1918 senesi Qırımdaki ukrayin cemiyetiniñ birinci qurultayı künü. Cemaat erbabı qayd etti ki, bu timsaliy bir şey, çünki yarımada Ukrayina Halq Cumhuriyetiniñ terkibine kirmegende bile, ukrayinler onıñ Ukrayinağa aitligi içün küreştiler.
«Cemiyetimiz o yıllarda şekillengen strukturalarnı ğayrıdan tikledi. Biz Kıyivde iç kimse bilmegen Pavel Ğorânskıynıñ mezarını taptıq, onı ğayrıdan tikledik. Er yıl onıñ yanında cemaat tedbirleri keçire edik... Bugün epimiz tarihiy hatıra, hatıra abidesi, Rusiye-Ukrayina cenki arbiy hızmetçileriniñ hatıraları aqqında laf etemiz. Amma, meni bağışlañız, biz bu devlet organlarında qayd etilmesi kerek olğan tarihiy hatıra olğanını kösteremiz», — dep qayd etti o.
Şçekun bildirdi ki, teşebbüsni endi onğa yaqın cemaat teşkilâtı destekledi, olarnıñ arasında «Qırım merkezi», «Mecburen köçip kelgenlerniñ birligi», «Tavriya gumanitar platforması», Ukrayina Pravoslav Kilsesi ve Qırım Veteranları şurası bar.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız