2026 senesi kiçik ayda Rusiye işğalcileri qabaatsız insanlarnı mahküm etmege, işğal etilgen Qırımdaki suv ve hadimlernen bağlı meselelerni çezmeyip gizlemege, vaqtınca işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa devam eteler.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
Esirlikten azat etilgenler
Rusiye ve Ukrayina arasında esirlerni deñiştirüv çerçivesinde qırımtatar Eskender Kudusov ve Ruslan Kurtmallaev azat etildi.
Rusiye ve Ukrayina arasında esirlerni deñiştirüv çerçivesinde azat etilgen qırımtatar Eskender Kudusovnı Elvina Kudusovnıñ apayı qarşıladı. Onıñ aytqanına köre, aqayınıñ deñiştirilgeni aqqında haberni "Diia" qullanımından aldı. O, Sıspilne jurnalistlerine aqayını apishaneden beklegenini ve azatlıqtan soñ ilk subetini tarif etti.
"Men aqayımnen video vastasınen bağlanıp, onı beklegenimni ve quçaqlanmağa istegenimni bildirdim. Tolu miqyaslı istilâ vaqtında o maña: "Eliçka, men ormanlardan, tarlalardan keçip, seniñ yanıña kelirim", dedi. Ve oña aytqan birinci şeyim: "Sen maña ormanlardan, tarlalardan keçmege söz berdiñ, sen keldiñ". O ise: "Bir şey çoq vaqıt keçti, men seni qıdırdım, amma men keldim", — dep qadın ayttı.
Kiçik aynıñ 5-nci künü arbiy esirlerni deñiştirüv vaqtında qırımtatar arbiy hızmetçisi, 36-ncı ayrı USQniñ deñiz piyadesi brigadası erkânında 501-nci ADPBnıñ bölüginiñ komandanı Ruslan Kurtmallaev de azat etildi.
Adamnıñ deñiştirilgeni aqqında Instagramda Cenk esirlerinen munasebet meseleleri idare ştabınıñ Merkeziy bölge merkeziniñ yolbaşçısı Yuliya Pavlük bildirdi.
Askerniñ apayı Olğa Kurtmallaeva ise, aqayınıñ esirlikten azat etilgeni aqqında "Diia" qullanımında haberniñ ekran resimini derc etti. Ve "evde" dep yazdı.
Suv meselesi
Kiçik aynıñ 3-nde yerli ekolog ''Qırım.Aqiqat''nıñ Radio Svoboda leyhasınıñ jurnalistlerine anonim şekilde bildirdi ki, 2025 senesi devamında işğal etilgen Qırımnıñ Simferopol (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) yapma gölünden Salğır özüne suv berilmegenine baqmadan yapma gölü aman-aman toldurılamadı. Aynı zamanda özenniñ yatağı bataqlıqqa çevirile ve otnen basıla.
''Keçken sene Simferopol yapma gölünden Salğır özenine suv aman-aman berilmedi, bu sebebinden özenniñ yatağı otnen basıla ve bataqlıqqa çevirile. Salğır özeniniñ vadiylerinde (yapma gölünden aşağıdaki suv yolunda) ve Qurçı özeninde kütleviy qurucılıq işleri meseleni kerginleştire. Kelir almaq içün yerli akimiyet öz vesiqalarında özenlerge irmaq statusını bere ve suv qoruyıcı qanunlarına riayet etmeden yañı binalarnı qurmağa izin bere. Neticesinde özenlar yanında qurulğan binalar sebebinden olarnıñ suv seviyesi tüşe, keçken sene Qurçı özeni ise Obrıv köyüniñ suv alıcı kerişindeki qanunsız başlatılğan topraq işleri sebebinden çoq kere qurudı'', — dep ekolog añlattı.
Ekolognıñ fikrince, işğalli Qırım akimiyetiniñ saylağanı Qırım yarımadasındaki kütleviy qurucılıq işleri strategiyası Qırım özenleriniñ debetiniñ tüşmesiniñ sebebi ola.
Ertesi künü haber berildi ki, işğal etilgen Qırım özenlerinde himiyeviy kirlenüv normalarınıñ aşılması qayd etildi, hususan, suvlarda nitrit ve ammoniy azotı tapıldı.
"Bu maqsatnen Qırımnıñ farqlı özenlerinden 11 yuqarı suv örnekleri alındı. Suv obyektleriniñ yüksek ve pek yüksek kirlenüvi qayd etilmedi. Bundan da ğayrı, bazı örneklerde üzviy maddelerniñ eksilüvi qayd etildi", — dep haberde bildirildi.
Bundan da ğayrı, haber agentligi yazdı ki, Salğır özeniniñ Dvoriççâ köyünde fosfor kontsentratsiyasınıñ yüksekligi qayd etildi.
Kiçik aynıñ 19-nda İşğalli Qırım köy hocalığı naziri Denis Kratükke atfı etip, "Kaffanews" işğalli neşiri bildirdi ki, vaqtınca işğal etilgen Qırımda suv yedekleri suvarılmaq içün yeterli degil. İşğalden evel yarımadada 160 biñ suvarılğan topraq olsa da, şimdi tek 20 biñ bar.
"Televizor ve radiolardan çoq suvumız bar olğanı ve qar çoq yağğanı eşitile, — dep Qırım köy hocalığı naziri Denis Kratük qayd etti. — Bu sene yağanaqlardan suvnıñ optimal miqdarını aldıq, dep ayta bilem, ve büyük plüs beklenilmey. Belli olğanı kibi, suv yapma göllerine dağlıq yerlerden kele edi. Amma suv yedekleri arqasında Lenin, Kirov ve, şaşırtıcı bir şekilde, Qara deñiz rayonları lider ola. Bizim anbarlarımızda — Krasnogvardiya, Pervomaysk ve Saq rayonlarında — metr qatında nem yoq. Ukrayina vaqtında Qırımda 160 biñ gektar suvarılğan topraq bar edi, şimdi ondan bir qısmı suvarıla", — dep haberde qayd etildi.
Qırım reintegratsiyası birleşmesiniñ mütehassısları, Kratükniñ aytqanlarını bu agrar mevsiminiñ yaramay tahminlerinen bağlı olğanını sayalar.
Hatırlatamız ki, işğalcilerniñ Qırımğa Özü suvunıñ berilmesinen bağlı kerçek planları yoq, ve olar bu mevzunı "uzun müddetli inkişaf strategiyaları"na bile kirsetmeyler. Kratükniñ "beklenilmegen açıqlamaları"nıñ ise adiy bir añlatması bar — işğal etilgen yarımadada şimdiki ziraat mevsimi nevbetteki "menfiy muvafaqiyetler"ni kösterecek, bu sebepten bu erbap qabaatlılarnı "aqıllı şekilde" evelden qıdırmağa başladı", — dep haberde bildirildi.
Alim Aliev PRO Qırım podkastında
"Qırım — topraqlar aqqında degil, insanlar aqqındadır", — dep Alim Aliev ayta. Ve şunı qoşa: "Ukrayinanı yarımadada yüz biñlernen Qırım sakini bekley".
Alim — jurnalist ve Ukrayin institutınıñ müdiriniñ muavini. "Qırım SOS" uquq qorçalayıcı teşebbüsiniñ, "Qırım Evi" medeniy alanınıñ ve "Qırım İnciri" edebiy festivaliniñ tesisçisi edi. Bugün onıñ faaliyetiniñ yönelişleri arasında —çetelde ukrayin Qırımını hatırlatmatır. Hususan, avropalılarnıñ "Qırımnıñ qaytarıluvına inanasıñızmı?" sualine cevabı ne olacaq — Alim Aliev PRO Qırım podkastınıñ kelecek sanında Svitlana Steçenko ile tarif etti.
Hadimler qıtlığı
Ekimge qabul olmaq içün bir qaç aylıq nevbetni beklemek kerek. Mütehassıs qıtlığı bar, feldşerge aylıq bermeyler. Böylece içtimaiy ağlarda Qırım sakinleri, işğal etilgen Qırımda tibbiyet bugün nasıl çalışqanını añlatalar. Bundan ğayrı, olar bedava hızmetlerge irişim yoq olğanından ve donatmalarnıñ alçaq keyfiyetinden şikâyet eteler.
Suspilne Qırım yarımadada sağlıq sisteması nasıl çalışqanını, ekimler ne içün öz işini taşlap ketmege mecbur olğanlarını, hastalar nasıl etip bürokratiya ve qabarcılıqnıñ reinesi olğanlarını ögrendi.
Kiçik aynıñ 2-nde ''Novosti Krıma'' işğalli agentligi haber etti ki, işğal etilgen Aluştadaki tek loqsahane qapatıla. Qırımnıñ Rusiye nezareti altında olğan ''akimiyeti'' bunı şeerde doğuvlarnıñ eksilmesi ve hadinlerniñ yetmemesinen añlata.
"Aluştada Qırım Cumhuriyeti sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskıynıñ iştirakinen kenişletilgen tögerek masa toplaşuvı olıp keçti. Muzakereniñ esas mevzularından biri şeerde ebanaylıq-ginekologik yardımnı teşkil etmek oldı. Toplaşuvnıñ neticesinde Lâskovskıy bu loqsahaneniñ çalışmaycağını bildirdi şeer içün yıllar devamında çezilmegen meselede soñ noqta qoludı. Qararnı aqlap, memur Aluştada doğuvlarnıñ sayısı yılda 500-den eksik olğanını qayd etti, bu ise loqsahaneniñ tolusınen çalışması içün yeterli degil. Daa bir faktor, o, ihtisaslı tibbiy hadimlerniñ, hususan neonatologlarnıñ eksikligini bildirdi, olarsız loqsahaneniñ havfsız çalışmasını temin etmek mümkün degil'', — dep haberde qayd etildi.
Doğum alğan qadınnı Simferoplğa (Aqmescitke) yollaycaqlarını qayd etti.
Kiçik aynıñ 16-nda işğalli Qırım "tasil, ilim ve gençlik nazirligi" Valentina Lavrik matbuat konferentsiyası vaqtında añlattı ki, işğal etilgen Qırımda muallimler qıtlığı bar — 280 fizika ve riyaziyat ocaları ve bala bağçalarında 573 ögretici yetmey. Em de bala ruhiyatçıları, içtimaiy hadimler ve tilşınaslar içün boş yerler bar.
"Biz balalar içün mektepler azırlağan edik, lâkin tasil bericilerni azırlamadıq. Qırım mekteplerinde 280 fizika ve riyaziyat ocaları yetmey. Em de ruhiyatçılar, içtimaiy hadimler ve tilşınaslar az. Bala bağçalarında ögreticilerniñ azlığı bar — 573 kişi", — dep Lavrik bildirdi.
İşğalli "nazir" şunı da bildirdi ki, şimdi işğal etilgen Qırımda 533 mektep ve 464 bala bağçası çalışa, olarda 300 biñ bala oquy.
Ansar Osmanov qorantasınen körüşti
Vladimir şeerindeki 2-nci müstemlekede bulunğan siyasiy mabüs Ansar Osmanov dört yılda ilk kere qorantasınen körüşti. Oña uzun devamlı körüşüv içün izin berildi.
Onıñ apayı Meryem Osmanova ''Qırım birdemligi''ne bu aqqında haber berdi. Qara qış ayınıñ 20-nde beş balasınen o, Vladimirge yolğa çıqtı. Şeer, Qırımdan aman-aman eki biñ kilomert uzaqlıqta yerleşe.
"Biz balalarnen bu yolnı böyle suvuqlıqta nasıl keçecegimizden raatsızlana edim, ve bundan evel ayağım yaralandı. Balalar babalarınen körüşmege sabırsızlıqnen bekley ediler'', — dep Meryem Osmanova añlattı.
Meryem Osmanovanıñ sözlerine köre, aqayı özüni yahşı duya.
''O, balalarınen resim yapa, bir şey yapa edi. Bu, pek bahtlı anlar edi. Ansar bu yolda iştrak ve yardım etken er keske minnetdar sözlerini bildirdi'', — dep qırımtatarnıñ apayı qoştı.
Kıyivde Ğennadiy Afanasyev aqqında film taqdim etilecek
Kiçik aynıñ 26-nda Kıyivde "Bağışla meni, anam" vesiqalı filminiñ premyerası olacaq. Filmniñ ortasında sabıq Qırım siyasiy mabüsi ve ölüminden soñ Ukrayina Qaramanı unvanını alğan ukrayin arbiy hızmetçisi Ğennadiy Afanasyevniñ ikâyesi.
Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bunı bildirdi.
"Film yaqınlarınıñ hatırlavları ve eñ evelâ Ğennadiyniñ anası Olğa közlerinen ikâye ete. Bu, oğlu içün Rusiye apishanelerinde küreşken ve soñra onı cebede ğayıp etken bir qadın. Onıñ tecribesi pek şahsiy, amma aynı zamanda bir çoq ukrayin qorantasına ait", — dep haberde qayd etildi.
Qırım sakininiñ Rusiye işğali aqqında balalıq hatırlavları
2014 senesi Hrıstına 7 yaşında edi. O vaqıt bala olğanına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi aqqında onıñ hatırasında çoq şey qalmadı. Aynı zamanda o hatırlay ki, balalıqta bile bir şey olğanını añlay edi. Mektep aşhanesinde 2 ğrıvnâlıq tatlı börekler 15 rublege paalılaştı. Bala hatırlay ki, o vaqıt fiyat degil de, para birlemi deñişkenini añlamadı. Börekler tatsız oldı, Putin portreti ve Rusiye üç renkli bayrağı asıldı.
Bugün qız Qırımdan köçti ve 2014 senesi yarımadanıñ işğali aqqında balalıq hatırlavlarınen paylaşa. Hrıstınanıñ monologını oquñız.
Qırım işğaline qarşılıq künü
Ukrayinada kiçik aynıñ 26-nda Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşılıq künü qayd etile. 2014 senesi aynı şu künü Simferopolda (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adte) ukrayin ve qırımtatar timsallerinen biñlernen insan yarımadanıñ Rusiye tarafından zapt etilmesine qarşı narazılıq bildirmek içün muhtariyet parlamentiniñ divarları ögünde toplaştı.
“Qırım: küreşkenimiz ev“ forumı vaqtında mevzulı sergi açıldı. Sergi, Qırım qarşılığınıñ üç boşluğını añlata — arbiy hızmetçiler, siyasiy mabüsler ve işğal etilgen yarımadada qarşılıq köstermege devam etkenler.
Kiçik aynıñ 27-nde Kıyivdeki Ukrayina tarihı milliy müzeyinde Qırım işğaline qarşılıq kününe bağışlanğan "Qırım qarşılıq köstere" sergisi açıldı. O, 12 yıllıq işğalge qarşılıq devamında yaratılğan levhalarnı birleştirdi.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız