Ukrayina prezidentiniñ QMCdeki temsilciliginen beraber Qırım MC ve Sevastopol (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) şeeri prokurorlığı "Qırımda cenk cinayetleri" malümat leyhası taqdim etti. Onıñ maqsadı — işğal etilgen yarımadanıñ sakinlerine, yaşağanlarınıñ cenk cinayeti ola bilgenini ve öz aqlarını nasıl qorçalağanlarını añlamağa yardım etmektir.
Orta küz ayınıñ 8-nde Kıyivde leyhanıñ taqdim merasimini ziyaret etken Suspilne Qırım mühbiri bu aqqında haber berdi.
Birinci videoda qırımtatar aktörı, rejissör, "Qırım evi" devlet medeniy alanınıñ müdiri Ahtem Seytablayev Qırım sakinleriniñ zemaneviy sürgünligi — mecburiy keçüv olmağanını, cezalandırılmalı olğan cenk cinayeti olğanını ayta.
"Er bir insan içün ana-babasınıñ mezarını ziyaret etmek — ana-babasınıñ hatırasını ürmet etmek içün esas ihtiyac ve qıymetlerden biridir. Qırımğa 12 yıldan ziyade barmadım. Men yaralandımmı? Ebet, öyle. Daa çoq insanğa böyle adaletni körmege isteyimmi? Men öyle yapmağa isteyim. 2012 senesi taqımım ile beraber "Qaytarma" filmini çıqarğanda, bir buçuq yıldan soñ, epimizniñ emin olğanımız kibi, çoqtan keçken vaqialar tekrarlanacaq, dep tasavur etip olamadıq. Şuralar akimiyetiniñ yapqanı kibi olmasa da, işğalli akimiyet tarafından qullanılğan usullar, şuralar akimiyeti tarafından qullanılğan usullardan farqlı degil", — dep qayd etti o.
Qırımtatar susmaq çare olmağanını qayd etti. Onıñ aytqanına köre, Qırım mevzusınen daa evel meraqlanmağanlar da bu kibi malümat teşebbüsleri sayesinde daa çoq şey ögrenip, qorqmağa toqtap, öz qasevetlerini bildirmege aqqı bar olğanını añlamaq kerekler.
Seytablayev qayd etti ki, qorqu — tabiiy bir reaktsiyadır, hususan özüñizniñ ve yaqınlarıñıznıñ telükesizligi aqqında söz ketkende, amma malümat ve mesleat bu manianı aşmağa yardım ete bile.
O şunı da qayd etti ki, işğalli akimiyet tarafından berilgen vesiqalarnı zorbalıqnen elde etmek cinayet olaraq tanılmamalı — bu, esas yaşayış içün, misal içün, Qırımğa serbest areket etmek içün kerek olğan bir adımdır.
Ukrayina Prezidentiniñ QMCdeki Daimiy Temsilcisi Olğa Kurışko bu leyhanıñ müimligini qayd etti. Onıñ aytqanına köre, müessise er afta VİETnen bağlı vaziyetni nezaret ete. Ve buña qarşılıq köstermek içün, insanlar añlap olamağanda bile, cenk cinayetleriniñ qurbanları ola bileceklerini añlatmaq içün, media leyhası başlatıldı.
Leyhanıñ birinci videosında Seytablayev mecburiy sürgünlik aqqında tarif ete. Prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcisiniñ añlatqanına köre, söz tek Qırım sakinleriniñ yarımadadan çıqarılması aqqında degil, aynı zamanda ukrayin siyasiy mabüsleriniñ avuştırılması aqqında da kete.
"Şimdilik 220 siyasiy mabüs aqqında bilemiz, olarnıñ çoqusı Rusiye Federatsiyasında tutula. Ve böyle insanlarnı, vaqtınca işğal etilgen topraqlarda olsalar bile, qaytarmaq içün bir algoritm azırladıq. Beraberlikte azırlağanımız bütün tevsiyeler havfsızlıq telükesizligini añlap azırlandı, çünki Rusiye işğal etilgen topraqlardaki insanlarnıñ Ukrayina tarafınen bağını çoq ögrene, bu sebepten taqip ete bile. İşğal qurbanları olğan ve bunı bildirmege istegen insanlar içün mesüliyetimizni duyıp, qorçalayıcı sistemağa muracaat etüv içün algoritm azırladıq", — dep Kurışko bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, leyhanıñ nevbetteki videosında Qırımdaki ukrayinlerniñ mal-mülküni tutıp aluv aqqında söz yürsetilecek. Bundan da ğayrı, ileride Qırım sakinlerine, Rusiye tarafından yapılğan cenk cinayetleriniñ delilleri ola bilecek, işğalli memuriyetler tarafından berilgen vesiqalarnı bile saqlamaq kerek olğanını añlatacaqlar.
Bundan da ğayrı, işğalniñ masrafları ve gumanitar uquqnıñ bozuluvı aqqında söz yürsetilecek. Hususan, zarar cedveli çalıştırıldı. O, 2022 senesinden başlap, amma 2014 senesini de qaplap alacaq, dep Kurışko qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda mecburiy pasportlaştıruv, sahte saylavlar, qanunsız mal-mülk tutıp aluvı, işkence — bular Rusiye Federatsiyasınıñ cinayetleri. Şimdi Ukrayina olarnı belgiley. Prezidentniñ QMCdeki temsilcisi qayd etti ki, insanlar, çetelde olsalar bile, bu bozuvlar aqqında bildire bilgenlerini bilmek kerekler.
Aynı zamanda Kurışko qayd etti ki, leyha videolarnen sıñırlanmay. Ukrayina tarafı ayrı bir platforma qurmaq ve halqara ortaqlarnı celp etmek içün çalışa, olar insanlarğa muracaatlarnı yazmağa yardım etecekler.
"Tazminat mehanizmleri aqqında aytsaq, şimdi, 2022 senesinden başlağan vaqialarnı köz ögüne alğan, amma şimdilik 2014 senesinden başlağan vaqialarnı köz ögüne almayıp, tazminat işiniñ ve eyyetniñ ve zararlar cedveliniñ başlanuvı tarihiy bir devir ola. İşdeşlernen ve insanlarnen nasıl bozuluvlar aqqında laf etmek içün bu bizim vazifemizdir. Mında biz mesüliyetke çeküv ve Rusiye Federatsiyasınen kommunikatsiya aqqında, onı daa yüksek seviyede mesüliyetke çeküv aqqında laf etemiz", — dep bildirdi o.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Sevastopol (Aqyar) şeeri prokurorlığınıñ yolbaşçısınıñ birinci muavini Vitaliy Sekretar qayd etti ki, er angi işğalli rejim — silâlı zıddiyet ola. İşğalciler tarafından yapılğan bütün bozuvlar cenk cinayetleridir. Qırım sakinleri özleri ya da yaqınları cenk cinayetiniñ qurbanları olğanını añlasın dep, böyle bir leyha azırlamaq ğayesi peyda oldı.
"35 biñge yaqın insan Kıyivden DAKDevlet içinde alınğan kişi statusını aldı. Qanuniyleştirmege istemegenleri içün qanunsız statusnı alğan insanlarnıñ sayısı çoq degil. Tahminen 28 biñ insan bu statusnı red etti. İnsanlarnıñ da sebepleri bar edi. Bir çoq insan üçünci memleketlerniñ toprağına ketti", — dep Sekretar tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, Qırımdan mecburiy sürgünlikten zarar körgen 12 biñ kişi qayd etildi.
"Üçünci memleketlerden tış olğan şahıslarğa da diqqat ayıracaqmız. Leyhanıñ kenişletilüvi basamağında bulunamız, ğarbiy diplomatik müessiselerimizni de qoşmağa tırışamız. Anda yaşağan insanlarnıñ da bu malümatqa saip olmaları, ve bizge muracaat etecek mehanizmlerni ve usullarnı bilmeleri içün. Yani insanlarnıñ sayısı ğayet büyük", — dep Sekretar qayd etti.
Onıñ qayd etkenine köre, insanlarnıñ şaatları olmadan üküm çıqarılmay. Bunı yapmaq içün uquq qorçalayıcılar zarar körgenlerni, hususan arbiy hızmetçilerni sorğuğa çekeler, videoğa çıqaralar ve şahıslar mahkemede olmasa bile, delillerni elde ete bileler. Mahkemeciler, bazı davalar içün muracaat ete bileler.
"Qorqmaq iç bir vaqıt kerekmey. Bu, qaraman halqımıznıñ ve Ukrayina Silâlı quvetleriniñ numayışıdır... Adliyeci ve taqiqatçıdan ğayrı kimse cinaiy dava malümatına irişip olamaycaq. Diger mesele ise, eger insan öz havfsızlığı içün qorqsa, cinaiy dava iştirakçilerini qorçalağan ayrı bir qanun bar. Bundan da ğayrı, meselâ, Halqara cinaiy mahkemege muracaat etkende, malümatnı bermege ruhset bermek mecburmız. Ve er alda, zarar körgenlerniñ malümatı tek bizde qalır. Halqara cinaiy mahkemege malümatnı yollağanda, biz er vaqıt şifrelendirmiz", — dep uquq qorçalayıcı qayd etti.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız